زخم فشاری که در گذشته به آن زخم بستر هم گفته می شد، در اثر فشار مزمن ناشی از وزن بدن در جایی که خصوصاً برجستگی استخوانی وجود داشته باشد، ایجاد می شود که علت اصلی آن خون رسانی نامناسب به پوست و لایه های زیرین آن در نواحی تحت فشار است. پوست این نواحی ممکن است بسته یا باز شده باشد.

عوامل متعددی در ایجاد آسیب‌های فشاری نقش دارند اما بی تحرکی، گردش خون نامناسب و ضعیف، چاقی، بی اختیاری ادراری از جمله عوامل کلیدی آن هستند .

سالمندانی با مشکلات عصبی، آن‌هایی که هوشیار نیستند و آن‌هایی که دچار زوال عقل هستند، اغلب قادر به جا به جا کردن بدن خود برای کاهش فشار بر برخی نواحی نیستند و در معرض ایجاد زخم فشاری هستند.

سوء تغذیه و مصرف ناکافی انرژی غذایی می توانند سبب به وجود آمدن زودهنگام این زخم ها و کند شدن روند بهبود یا ترمیمشان شوند. لذا توجه به تغذیه و دریافت غذایی این افراد، بسیار حائز اهمیت است. تغذیه مناسب زخم به وضعیت تغذیه کلی بدن مرتبط است.

رژیم غذایی در زخم فشاری:

اضافه کردن انرژی و منابع پروتئین های با کیفیت خصوصاً به رژیم غذایی افرادی که در معرض سوء تغذیه هستند، مهم است. برای ترمیم زخم، مصرف پروتئین، آرژنین (نوعی اسید آمینه خاص)، روی، آنتی اکسیدان ها مانند ویتامین C، ویتامین A و اُمگا3 به مقدار کافی ضرورت دارد.

هدف، تأمین این مواد مغذی از طریق رژیم غذایی است. در صورتی که دریافت غذاییتان کم است، می توانید زیر نظر مشاور تغذیه از مکمل های غذایی حاوی این موارد استفاده کنید.

منابع پروتئین با کیفیت: لبنیات (شیر و ماست)، گوشت ها (قرمز، پرندگان، ماهی)، تخم مرغ (خصوصاً سفیده)

سایر منابع پروتئین: حبوبات، مغزیجات

• منابع پروتئین و گوشت ها در تمامی وعده های غذایی اصلی در طول روز بگنجانید.
• روزانه از شیر ها و ماست های پر پروتئین (غنی شده با مقادیر اضافه تر پروتئین) استفاده کنید.
• حبوبات به برنج ها و سوپ ها اضافه کنید.
• روزانه از سفیده تخم مرغ در رژیم غذایی خود استفاده کنید.

• در افرادی که نارسایی کلیوی وجود دارد، برای افزایش پروتئین در رژیم غذایی نمی توان آزادانه عمل کرد و مشورت با متخصص تغذیه الزامی است.

منابع غذایی آرژنین: دانه ها و مغز ها، شیر و لبنیات، تخم مرغ و گوشت ها

منابع غذایی روی: گوشت ها (قرمز، پرندگان، ماهی)، صدف، شیر، حبوبات، غلات کامل، دانه ها و مغزیجات، جوانه گندم

منابع غذایی ُامگا3: ماهی های پر چرب (سالمون، ساردین، خال مخالی، شاه ماهی) و غذاهای دریایی، مغزیجات خصوصاً گردو، تخم کتان، دانه چیا، روغن های گیاهی مانند روغن کانولا

منابع غذایی ویتامین C: سبزیجات و میوه جات خصوصاً مرکبات (پرتقال، لیمو شیرین، گریپ فروت)، کیوی، توت فرنگی، گوجه، فلفل دلمه، خانواده کلم و ...

منابع غذایی ویتامین A: سبزیجات برگ سبز (اسفناج، بروکلی و ...)، سبزیجات زرد یا نارنجی رنگ (هویج، کدو حلوایی و ...)، گوجه، فلفل دلمه قرمز، انبه، جگر، شیر، تخم مرغ، روغن ماهی

• این مواد غذایی را در وعده های غذایی اصلی و میان وعده هایتان، بگنجانید.
• فراموش نکنید که مایعات کافی در طول روز بنوشید.
• اگر به دلیل بیماری های مزمن مانند فشار خون بالا، بیماری کلیوی، دیابت و چربی خون بالا پرهیزات غذایی خاص دارید، آن ها را رعایت کنید./ف.نوروزی فرد

«مهسا رضائی» کارشناس ارشد تغذیه بالینی دانشکده تغذیه و علوم غذایی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز